Een symfonie van velen

mahler_1911Afgelopen zaterdag met mijn dochter naar de Doelen geweest in Rotterdam: een uitvoering door het Rotterdams Philharmonisch Orkest van de 10e Symfonie van Mahler. Grandioos, een genot voor je oren! James Conlon dirigeerde gepassioneerd en strak  het voltallige orkest, we praten dan over zo’n 75 mensen. Behalve het intense verdriet en de vertwijfeling die in  de muziek verweven zit – en ook mooi gemusiceerd werd – dwaalden mijn gedachten uit over enkele andere aspecten van de uitvoering, vooral de begrippen “nederigheid” en “relativiteit”.

Eerst even over de symfonie zelf; de 10e symfonie was Mahler’s laatste, hij heeft deze nooit af kunnen maken, het bleef bij een Adagio. In mei 1911 is Gustav Mahler gestorven, maar in zijn laatste levensjaar is zijn leven, met name zijn gevoel, gigantisch overhoop gegaan. Hij was inmiddels al een tijd met Alma getrouwd en had twee dochters. Zijn liefde voor Alma heeft altijd zijn symfonieën geïnspireerd,… maar in het jaar dat hij dirigeerde in New York werd het hem duidelijk dat zijn vrouw een relatie had met de toen 27-jarige Walter mahler_almaGropius, de grondlegger van Bauhaus. De partituren van de 10e bevatten veel commentaar, gestreep en onrust. In de kantlijn zijn veelvuldig de naam “Alma” en de hartenkreten van de componist te zien..”Oh Gott!, Oh Gott! Warum hast du mich verlassen?”. Die diepe verwarring, angst en schrik zijn ook in de muziek zelf te horen – ook in dissonant lang aangehouden A akkoorden.

Mahlers hart op papier. Onafgemaakt. Wat wij zaterdag te horen kregen was een versie van de 10e , afgemaakt door Deryck Cooke.  Zo hebben meer componisten getracht om de symfonie af te mahler_10_particelmaken…met ieder zijn eigen accenten en interpretatie. Daarin spreekt de eerste vorm van relativiteit, naast de interpretatie die een dirigent maakt van dat wat op de partituren staat is hier ook sprake van een interpretatie van een componist van wat in de andere mens “zou kunnen zijn”. In beide gevallen goed bedoeld en voortbordurend op wat al bekend is.

De nederigheid voelde ik in de intensieve samenwerking van de orkestleden. Ieder heeft zijn of haar muzikale opleiding afgerond, ieder beheerst zijn of haar instrument op hoog niveau, ieder heeft met zijn partijen binnen het muziekstuk gestoeid en geoefend en ieder komt op enig moment ook pijnlijk kwetsbaar hoorbaar voor de oren van het publiek. Maar in de symfonie (en zeker één van Mahler) wordt een solo vlekkeloos overgenomen door een ander instrument… je speelt een solo, maar eigenlijk niet. Je bent deel van het geheel. Nederig, want het gaat niet om jou maar om het geheel waar jij deel van bent. Veelal worden in de muziekstukken ook twee instrumenten ingezet die gelijke partijen spelen. Uitdagend, omdat je inderdaad precies gelijk moet spelen. Nederig omdat iemand anders exact hetzelfde speelt als jij. En je iets misbaarder lijkt… maar het toch niet bent. De relativiteit spreekt dan ook uit de muzikale puzzelstukjes, die samen het schilderij maken dat in het hart en het hoofd van de componist was. Het lijkt me grandioos om van zoiets deel uit te mogen maken! Tegelijkertijd: dat doen we ook!!

Een gedachte over “Een symfonie van velen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.